Aan de slag ... met de kerk van Overslag

U bent hier

Home > Nieuws > Aan de slag ... met de kerk van Overslag

Het participatieproject Kerk in het midden van de dienst Erfgoed van de Provincie Oost-Vlaanderen, Vormingplus Gent-Eeklo vzw en Open Kerken vzw begeleidt twee pilootkerken die in de toekomst een neven- of herbestemming zullen krijgen. Samen met de lokale bevolking wordt er gezocht naar een geschikte nieuwe bestemming. Ook buurtbewoners die geen voeling hebben met het kerkgebouw kunnen iets betekenen in de zoektocht naar nieuwe gebruiksmogelijkheden van de kerk als publieke ruimte. Het project richt zich tot een zo groot en breed mogelijke groep van mensen. 

De eerste pilootkerk is de kerk van Overslag (Wachtebeke). Deze kerk zal ontwijd worden en een nieuwe functie krijgen. Iedereen die zich betrokken voelt bij de kerk en/of bij Overslag kan deelnemen aan het denkproces naar herbestemmingsopties. De projectpartners begeleiden het proces. De lokale gemeenschap bepaalt de inhoud en het resultaat ervan. Bovendien is er een kerngroep met inwoners die mee beslist over het verloop van het proces. Er zullen heel wat acties zijn om de kerk te leren kennen, deze op een andere manier te bekijken, na te denken over de noden van de lokale gemeenschap en de mogelijkheden van het gebouw, en ook om de overgang van het huidige gebruik naar het nieuwe waardevol te beleven.

Projectcoördinator Ineke Bruynooghe, secretaris van de kerkfabriek van Overslag Cyriel De Bruyne, schepen van o.m. kerkfabrieken Rudy Van Vlaender, stafmedewerker bij Open Kerken vzw Katlijn Vanhulle en stafmedewerker bij Vormingplus Gent-Eeklo Sandrine DeWilde vertellen iets meer over hun rol in het project. 

Hoe ben je betrokken bij Kerk in het midden?

INEKE Kerk in het midden heeft een frisse nieuwe aanpak voor de herbestemming van kerken en dat sprak me aan in de vacature. Als coördinator zorg ik ervoor dat het project zo vlot mogelijk verloopt.
CYRIEL De kerkraad doorloopt samen met de parochianen al vier jaar een denkproces over hoe we een leefbare parochie kunnen houden in Overslag. We zijn uiteindelijk tot het besluit gekomen dat er voor de kerk van Overslag het best op zoek gegaan wordt naar een herbestemming. Dit besluit werd voorgelegd aan het bisdom en goedgekeurd. De eigenlijke zoektocht naar mogelijke herbestemmingen doen we nu met de steun en onder de leiding van de projectgroep.
RUDY Zoals gevraagd door de Vlaamse Regering, heeft het schepencollege van Wachtebeke een gemeentelijk kerkenbeleidsplan opgesteld. Dit viel samen met veranderingen in het kerkenlandschap binnen het bisdom Gent. Er waren info- en uitwisselingsmomenten met het bisdom en de parochies. Het voorstel van de kerkelijke overheid om in Wachtebeke nog één kerk zijn huidige functie te laten behouden en de kerk in Overslag vanaf midden 2019 een herbestemming te geven, is opgenomen in het kerkenbeleidsplan. Dit plan werd goedgekeurd op de gemeenteraad midden 2017. Aangezien de kerk voor veel inwoners van Overslag en omgeving nog steeds een belangrijke plaats inneemt in hun leven, is het uitermate belangrijk dat de transitie naar een nieuwe functie van het kerkgebouw bedachtzaam verloopt. Het gemeentebestuur is dan ook op zoek gegaan naar een partnerorganisatie om het herbestemmingsproces van de Overslagse kerk op een respectvolle manier te begeleiden. En we zijn tevreden dat het project Kerk in het midden in Wachtebeke kan gerealiseerd worden.
KATLIJN Als netwerkorganisatie van Open & Gastvrije kerken hebben wij ervaring in het openstellen van gebedshuizen en het organiseren van evenementen. Daarnaast hebben wij veel contacten met beheerders van kerken, veelal de kerkfabriek. Hun noden en bezorgdheden kunnen wij opnemen in dit project.
SANDRINE Van de provinciale dienst Erfgoed hoorde ik dat er bij herbestemmingen van kerken vaak een gevoel van leegte bij mensen achterbleef en vooral: dat ze zich onvoldoende betrokken voelden bij de nieuwe functies voor de kerk(en) in hun gemeente. Wij hebben ervaring om met groepen aan de slag te gaan rond zingeving en rituelen, maar ook met participatietrajecten. Zo kreeg de samenwerking met de partners in het project stilaan vorm en schreven we samen het project Kerk in het midden.

Wat is volgens jou het belang van het project?

INEKE Dat het brede publiek nadenkt over wat er kan gebeuren met kerkgebouwen, vind ik cruciaal. Beslissingen rond de toekomst van kerken worden vaak zonder inspraak van burgers genomen. Daarom is het goed dat de volgende stap, namelijk welke nieuwe bestemmingen een kerk kan krijgen, anders wordt aangepakt. 
CYRIEL De kerk gaat bij de herbestemming in volle eigendom over naar de gemeente. Het gemeentebestuur heeft dan de volledige vrijheid van handelen eens een beslissing over een mogelijke herbestemming genomen is. Het is niet eenvoudig om als kerkbestuur en gemeentebestuur zo’n zoektocht naar mogelijke herbestemmingen tot een goed einde te brengen. De hulp van de projectgroep is dan ook van groot belang. 
RUDY Naast begeleiding bij het afscheid van de huidige functie van de kerk vind ik de belangrijkste vraagstelling binnen het project wat we in onze gemeente nodig hebben en of we dat kunnen verwezenlijken in de kerk van Overslag. Project- en architectenbureaus zijn niet altijd het best geplaatst om te bepalen wat er in een gemeente leeft. Het risico bestaat dat zij vertrekken vanuit de gedachte dat het gebouw overbodig is geworden. De gemeente loopt door zo’n benadering het gevaar opgezadeld te worden met een duur project dat niet gedragen wordt door de gemeenschap. Via het participatietraject van Kerk in het midden plaatsen we de inwoners centraal en wordt er breed gepeild naar de noden van de Wachtebeekse gemeenschap.
KATLIJN Kerken, en met name de typische landelijke parochiekerk, zijn bijzondere gebouwen doorspekt met geschiedenis, betekenissen en symboliek. Deze gebouwen hebben veel potentieel voor de toekomst, maar dit is vaak niet zichtbaar als de kerk niet weer in handen wordt gegeven van de lokale gemeenschap. 
SANDRINE Steeds meer kerken staan leeg of worden sporadisch gebruikt. Dit betekent niet dat kerken geen betekenis of toekomstmogelijkheden hebben. Die willen we met de lokale gemeenschap blootleggen. Het project richt zich op plattelandskerken, waar de kerk deel uitmaakt van de identiteit van het dorp en van de gemeenschap. We zullen met heel veel verschillende betrokkenen, gelovig en niet-gelovig, oud en jong, activiteiten opzetten die mikken op een diepgaande betrokkenheid. We laten hierbij veel initiatief aan de mensen zelf. Wij zorgen voor de begeleiding en omkadering. 

Hoe beleef jij de samenwerking?

INEKE Het project is net gestart. En nooit eerder werd er in Vlaanderen zo intensief gewerkt rond participatie bij her- of nevenbestemming van kerkgebouwen. Het is dus een uitdaging en een zoektocht. 
CYRIEL De kennismakingsfase met aftasten en zoeken is achter de rug. Op 19 november was er een eerste grote moment in de kerk, waarop het project ook aan het brede publiek werd voorgesteld. En hiervoor was er alvast veel interesse. 
Rudy Het samenwerkingsverband is nog pril, toch geven de partners binnen het project me nu al het gevoel dat alle spelers en inwoners op een respectvolle manier gehoord zullen worden. De verschillende partners brengen elk hun eigen professionele achtergrond in waardoor er een vruchtbare wisselwerking ontstaat. Ik kijk al uit naar het vervolg van dit proces.
KATLIJN De expertise is in huis en de partners vullen elkaar aan. Belangrijk is dat we allemaal overtuigd zijn van het belang van het project en we aanvoelen dat we een wezenlijke impact kunnen hebben op een lokale gemeenschap. 
SANDRINE Kerk in het midden is een breed participatieproject met veel verschillende partners. Dit is een hele uitdaging. Maar vooral boeiend om zoveel mensen en organisaties te verbinden, elk met hun eigen invalshoek en met eenzelfde betrokkenheid op het dorp, de kerk en de inwoners. Het project is nu in Overslag gestart. En ik ben aangenaam verrast door de dynamiek die al zichtbaar is. 

Volg het project via de website en de Facebookpagina

Tijdschrift Vormingplus

Bekijk ons winteraanbod op Issuu. 

Goed om weten (nieuwsbrief)

You must have Javascript enabled to use this form.